Prawa przysługujące zatrzymanemu w postępowaniu karnym


Zatrzymanie

Zatrzymanie w postępowaniu karnym polega na krótkotrwałym pozbawieniu wolności dla osiągnięcia celów procesowych. Dla osoby zatrzymywanej oraz jej bliskich często wiąże się z ogromnym stresem, zwłaszcza w sytuacji pierwszej styczności z organami ścigania. Okoliczności zaskoczenia i niepewności zatrzymanego organy ścigania niejednokrotnie wykorzystują do osiągnięcia założonych celów procesowych.  W takiej sytuacji warto znać swoje uprawnienia, które pozwolą uniknąć niekorzystnych konsekwencji na kolejnych etapach postępowania karnego.


Dekalog uprawnień zatrzymanego

Przed przystąpieniem do zatrzymania funkcjonariusz ma obowiązek poinformować zatrzymanego o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach. Zatrzymany otrzymuje pouczenie w formie pisemnej (którego otrzymanie potwierdza własnoręcznym podpisem). Pouczenie zawiera listę uprawnień w trakcie zatrzymania na którą składają się:

  1. Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania i do bycia wysłuchanym.
  2. Prawo do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia w swojej sprawie.
  3. Prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i bezpośredniej z nim rozmowy.
  4. Jeżeli zatrzymany nie zna wystarczająco języka polskiego – prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.
  5. Prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania.
  6. Prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, jak również pracodawcy, szkoły, uczelni, dowódcy oraz osoby zarządzającej przedsiębiorstwem zatrzymanego albo przedsiębiorstwem, za które jest on odpowiedzialny, o zatrzymaniu. O zatrzymaniu Policja zawiadamia organ prowadzący przeciwko oskarżonemu postępowanie w innej sprawie, o ile o nim wie.
  7. Jeżeli zatrzymany nie jest obywatelem polskim – prawo do kontaktu z urzędem konsularnym lub z przedstawicielstwem dyplomatycznym państwa, którego jest obywatelem. Jeżeli nie posiada żadnego obywatelstwa – prawo do kontaktu z przedstawicielem państwa, w którym zatrzymany mieszka na stałe. Jeżeli przewiduje to umowa konsularna między Polską a państwem, którego zatrzymany jest obywatelem, właściwy urząd konsularny lub przedstawicielstwo dyplomatyczne zostaną poinformowane o zatrzymaniu również bez jego prośby.
  8. Prawo do wniesienia do sądu zażalenia na zatrzymanie w terminie 7 dni od dnia zatrzymania. W zażaleniu można się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania.
  9. Prawo do natychmiastowego zwolnienia, jeżeli przyczyny zatrzymania przestały istnieć albo po upływie 48 godzin od chwili zatrzymania, o ile zatrzymany nie zostanie w tym czasie przekazany do sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. W wypadku przekazania do sądu zatrzymany zostanie zwolniony, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania nie zostanie mu doręczone postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania.
  10. Dostęp do niezbędnej pomocy medycznej.

Na co warto zwracać uwagę w związku z zatrzymaniem

Ważnym elementem jest zgłoszenie ewentualnych zarzutów do treści protokołu z zatrzymania. Protokół powinien precyzyjnie dokumentować czynność zatrzymania i uchybienia w jego treści mogą stanowić podstawę do skutecznego kwestionowania czynności zatrzymania jako nielegalnej, przeprowadzonej w sposób nieprawidłowy i niezasadny. Może to później stanowić podstawę do domagania się odszkodowania lub zadośćuczynienia za bezprawne zatrzymanie.

W powyższym kontekście warto skorzystać z możliwości kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, których wsparcie prawne może ułatwić „przetrwanie” czasu zatrzymania.

Przede wszystkim należy pamiętać, że zatrzymanemu przysługuje prawo do milczenia czyli do odmowy złożenia oświadczeń we własnej sprawie. Uprawnienie to pozwala na uniknięcie przez zatrzymanego obciążenia się wypowiedziami złożonymi w okolicznościach stresujących związanych z zatrzymaniem. W okolicznościach napięcia emocjonalnego niejednokrotnie konieczna jest zatrzymanemu pomoc lekarza (zwłaszcza w kontekście stanu zdrowia zatrzymanego – jednostek chorobowych, przyjmowanych lekach), której ma prawo żądać na dowolnym etapie zatrzymania.

Zatrzymanie może trwać maksymalnie 72 godziny, przy czym zatrzymany pozostaje do dyspozycji prokuratora przez pierwsze 48 godzin od momentu zatrzymania przez właściwy organ. Następnie Sąd ma 24h na zdecydowaniu o ewentualnym tymczasowym aresztowaniu. Po upływie tego czasu zatrzymanie kończy się wraz ze zwolnieniem osoby zatrzymanej przez prokuratora lub sąd.

Zatrzymany ma prawo kwestionować czynność zatrzymania poprzez zażalenie, na którego termin upływa po 7 dniach od dnia zatrzymania, może również dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia za bezprawne aresztowanie.

 

Uptime monitored by Pingus.Cloud